HSP3B05

Framhaldsskólaeiningar: 5
Þrep: 3
Undanfari: Enginn
Kennsluáætlun (PDF)

Lýsing á efni áfangans:

Í þessum áfanga verður lögð áhersla ítarlegar pælingar og um ræður um nokkur meginstef heimspekinnar frá tilurð hennar í Grikklandi um það bil 600 f. Kr. og fram á okkar daga, einkum á sviði frumspeki og þekkingarfræði. Auk þess verður fjallað um upphaf félagsvísinda og sálfræði og helstu kenningar þeirra fræða. Höfuðsnillingar heimspekisögunnar og félagsvísinda verða í forgrunni. Meira verður lagt upp úr nákvæmum skilningi á einstökum kenningum og frjóum samræðum en hundavaðsfróðleik og mikilli yfirferð. Engu að síður fái nemendur heildarsýn yfir útlínur heimspekisögunnar, samhengi og rof, frá upphafi til nútíma. Nemendur skrifa ritgerð í þessum áfanga.

Lokamarkmið áfangans:

Nemandi skal hafa aflað sér almennrar þekkingar og skilnings á:

• upphafi heimspeki og fræðilegra vísinda hjá jónísku náttúruspekingunum og þeim breytingum í hugsunarhætti sem því fylgdi.
• frumspeki og þekkingarfræðilegum viðhorfum forsókratískra heimspekinga og gera sér grein fyrir hughyggju og efnishyggju, rökhyggju og raunhyggju.
• samræðuaðferð Sókratesar og deilum við sófista, algildishyggju og afstæðishyggju í siðferðisefnum.
• heimspekikerfi Platons og meginhugtökum; kenningum Aristótelesar og flokkunarkerfum; geti borið þá tvo saman greint hvað er líkt og hvað greinir að. Hugmyndaheimi hellenismans; kýnisma, efahyggju, stóuspeki,epíkúrisma og nýplatonisma.
• sambandi kristni og heimspeki á miðöldum; trú og skynsemi, sögu og sannindum og frumspekilegri stöðu almennra hugtaka.
• vísindalegri og pólitískri hugsun á nýjöld; kenningum rökhyggjumanna: Descartes,Spinoza og Leibniz; kenningum raunhyggjumanna: Locke; Berkeley og Hume.
• hugmyndaheimi upplýsingar og rómantíkur; “hinum kóperníkönsku umskiftum” Kants á sviði þekkingarfræði og frumspeki og “skilyrðislausa skylduboðinu” í siðfræði hans.
• söguspeki Hegels og gagnrýni Kierkegaards og Nietzsche á hefðbundna heimspeki.
• heimspekilegum forsendum félagsvísinda og tengslum rökhugsunar og hefðarhugsunar í klassískri félagsfræði hjá Comte, Tocqueville, Tönnies, Simmel, Durkheim og Weber.
• díalektískri og sögulegri efnishyggju Marx og átaka
• og samstöðukenningum félagsvísnda.
• aðgreiningu sálfræðinnar frá heimspeki.
• upphafi sálarfræði og kenningum Freuds og hugmyndum atferlissinna og empírískum áherslum.
• helstu stefnum og straumum á 20. öld.

Nemandi skal hafa öðlast leikni í að:

• taka þátt í heimspekilegri rökræðu.
• gera grein fyrir heimspekilegum og félagsvísindalegum hugtökum.
• meta gildi heimspekilegra rökfærslna.
• greina og skýra heimspekilegan texta.
• skrifa stuttar heimspekilegar rökærsluritgerðir.

Nemandi skal geta hagnýtt þá almennu þekkingu og leikni sem hann hefur aflað sér til að:

• bera saman ólíka hugarheima úr sögu fræða og vísinda.
• yfirfæra þekkingu og skilning á einu sviði fræða yfir á annað.
• hugsa skipulega og á sjálfstæðan, gagnrýnin hátt um málefni líðandi stundar jafnt sem hin þyngri vandamál tilverunnar.

Námsmat:

Skriflegt/munnlegt lokapróf 70% af einkunn; ritgerð og verkefni á önn 30%.