Framhaldsskólaeiningar: 5
Þrep: 2
Undanfari: Enginn


Lýsing á efni áfangans:

Áfanganum er ætlað að veita grunnþekkingu í efnafræði. Megin efnistök eru skilgreiningar á hugtakinu efni og eðliseiginleikum efna, mælingar og meðferð talna m.t.t. markverðra stafa, samsetningu atóma og læsi á lotukerfið, ólíkar gerðir efnatengja m.t.t. samsetningu þeirra og nafnakerfa, Helsu gerðir ólíkra efnahvarfa, læsi á efnajöfnur og tengsl þeirra við magnbundna útreikninga, hugtökin mól og styrkir efna í lausnum, gaslögmálin. Mikil áheyrsla er lögð á dæmareikning þar sem ofangreindum efnisþáttum er fléttað saman. Áhersla er lögð á framkvæmd verklegra æfinga sem tengjast efninu.

Lokamarkmið áfangans:

Nemandi skal hafa aflað sér almennrar þekkingar og skilnings á:

  • hugtökunum efni, efnablanda, ástand efna, eðlisfræðilegum eiginleikum efna.
  • mælingum í efnafræði, meðferð talna og markverðir stafir talna.
  • hugtökunum orka, varmi, eðlismassi.
  • hugtökunum atóm, frumefni, efnasamband, öreindir, samsætur og atómmassi.
  • rafeindahýsingu frumefna, röðun rafeinda á undirhvolf, gildisrafeindir og áttureglan.
  • hleðsla jóna og algengra fjölatóma jóna, jónísk tengi og nafnakerfi jónaefna.
  • myndun samgildra tengja.
  • nafngiftarreglum einfaldra ólífrænna efna.
  • sameindarformúlur, gerð Lewis mynda og lögun sameindaefna.
  • rafneikvæðni og skautun sameinda.
  • stillingu efnajafna og hagnýting þeirra í magnútreikningum.
  • hugtökunum formúlumassi, mól og mólmassi.
  • tölu Avogadrosar og tengsl hennar við hugtakið mól.
  • tengslum atómmassaeiningar og móls.
  • umreikningum milli móla og annara magnbundinna eininga.
  • hlutfallsreikningum efna í lausnum og efnahvörfum.
  • fellingarhvörfum og leysni jónaefna í vatnslausnum.
  • sýru-basa hlutleysnihvörfum, pH skali og skilgreining á sýrum og bösum.
  • ritun á nettó jónajöfnum.
  • oxun-afoxunarhvörfum, oxunartölur og reglunum sem að þeim lúta.
  • ástandi efna og fasabreytingum.
  • hugtakinu þrýstingur, kenningunni um hreyfiorku sameinda.
  • gaslögmálum Boyles, Gay-Lussacs, Charles og Avogadros.
  • sameinaða gaslögmálið og kjörgaslögmálið.
  • lausnum og hugtökum tengdum þeim s.s leysir, leyst efni og felling.
  • reglunni „líkur leysir líkan“.
  • sterkum og veikum rafkleyfum.
  • sýrum, bösum, pH og tengdum hugtökum.
  • ritun skýrslna um framkvæmd verkelegra æfinga.

Nemandi skal hafa öðlast leikni í að:

  • greina milli ólíkra efnafræðihugtaka.
  • beita mælistærðum, einingum og markverðum tölustöfum.
  • skilgreina ofangreind hugtök.
  • reikna dæmi tengdum ofangreindum hugtökum í efnafræði.
  • gera sér góða grein fyrir hugtakanotkun í efnafræði.

Nemandi skal geta hagnýtt þá almennu þekkingu og leikni sem hann hefur aflað sér til að:

  • átta sig á og rökstyðja hvaða reikniaðferðir eiga við hverju sinni við útreikninga í efnafræði.
  • beita skipulegum aðferðum við útreikning lausna og sett fram niðurstöður sínar með óvissu og markverðum hætti.
  • geta hagnýtt sér þekkinguna við framkvæmd verklegra æfinga í efnafræði.
  • skilja mikilvægi efnafræðinnar í raunvísindum og geti unnið af öryggi og sjálfstæði og beitt röksemdarfærslu á efni tengd grunefnafræði.
  • stunda áframhaldandi nám í efnafræði.

Námsmat:

Fer fram að hluta til með símati, verklegum æfingum og annarprófi í lok áfangans.