Svipmyndir: Nemandi í MA hitti Bandaríkjaforseta í Washington 1956

Anna Katrín situr fyrir á mynd ásamt skólafélögum sínum í Washington 1956. Hún er lengst til vinstri. Eisenhower er til hægri.

Haustið 1955 efndi bandaríska dagblaðið New York Herald Tribune til ritgerðasamkeppni í hinum ýmsu löndum heimsins, m.a. á Íslandi. Ritgerðarefnið var: „Veröldin eins og við óskum okkur hana.“ Þátttakendur voru unglingar á aldrinum 16 – 18 ára. Stúlka að nafni Anna Katrín Emilsdóttir vann keppnina hér á landi. Hún var þá nemandi í fimmta bekk Menntaskólans á Akureyri. Verðlaunin voru ferð til Ameríku og námsdvöl þar á vegum áðurnefnds blaðs um fjögurra mánaða skeið. Auk Önnu Katrínar unnu fulltrúar frá rúmlega fimmtíu löndum sér rétt til að stunda nám í Bandaríkunum. Komu þeir fram bæði í sjónvarpi og útvarpi í Bandaríkjunum í tengslum við dvölina þar vestra. Stuttu eftir komuna heim til Íslands, vorið 1956, birti skólablaðið Muninn frásögn Önnu Katrínar þar sem hún deilir upplifun sinni af Ameríkudvölinni með lesendum. Við birtum ferðasögu hennar hér í heild.

Stórblaðið New York Herald Tribune hefur nú í 10 ár samfleytt efnt til alþjóðamóts unglinga í New York, með því sniði, að hinir erlendu gestir dvelja fyrst um hálfs mánaðar skeið í 5 amerískum skólum og heimilum, og að því loknu er mótið haldið.

Það var í Kober House, St. Lawrence College, að ég hitti fyrst alla hina útlendu unglinga. Ég stundi upp nafni mínu, og þarna var ég kynnt fyrir einum 30 krökkum í einu. „Hvernig á ég að muna þetta allt,“ hugsaði ég. Síðan var mér vísað til herbergis, en þar bjuggu með mér stúlkur frá Malaya, Thailandi, Indonesiu og Viet Nam.

Fyrsta daginn varð ég að hlusta og stara til að geta fylgzt með öllu, sem fram fór. Næsta dag fór ég að tala, og má segja, að ég hafi aldrei lagt saman munninn eftir það.

Á gamlárskvöld höfðum við stórfína veizlu með alþjóðlegum skemmtiatriðum, og þeim svo um munaði. Það veit Guð, að svitinn bogaði af mér, þegar ég söng: „Det var en skikkelig", o. s. frv. með hinum Skandinövunum, enda var ég í íslenzkum búning. Var ég skoðuð í krók og kring, en allir voru þó hrifnastir af skotthúfunni, einkum þó þeir prakkarar, sem stálu öllum títuprjónunum úr henni kl. 12 til að sprengja blöðrur hver fyrir öðrum. Þannig leið kvöldið í gleði og glensi.

Næsta morgun vorum við kvíðafull, þar sem 1. fjölskyldan átti nú að sækja okkur. Minnti ástandið mig á réttirnar á haustin, og vorum við aumingja lömbin, sem slátra átti. Ótti minn hvarf þó brátt, er 12 ára snáði í fjölskyldunni minni sagði: „Ég sagði mömmu, að mig langaði til að fá þig, jafnvel þótt þú værir Eskimói.“ Hann var þó ekki sá eini, sem hélt að hér byggju Eskimóar, og var ég margoft spurð, hvort sá kynflokkur byggði ekki Ísland, þ. e. a. s. innri hlutann. — Amerísk skólavika er á margan hátt frábrugðin okkar, hér í M. A. Þurfti ég meðal annars alltaf að rísa úr rekkju kl. 7 og þótti nóg um, en svo er laugardagurinn frídagur. Venjulega er skólinn svo frá klukkan 8 til kl. 3, eða 3.30 seinnipartinn. Hver nemandi hefur þó ekki meira en 5 námsgreinar, en það við bætist lessalur, félagsfundir ásamt búnaðarstörfum, en allt þetta er innifalið í hinum langa skólatíma. Skóladagur minn leið með því, að ég rölti milli bekkja og þurfti oftast að halda fyrirlestra um Ísland, en á eftir var ég spurð spjörunum úr. Finnst mér það skemmtilegur siður í hinum amerísku skólum, hve nemendur eru óhræddir að spyrja, enda fékk ég stundum skrýtnar spurningar. Sumar þeirra voru um stefnumót og hvernig þau gengu fyrir sér, t. d. hvort siðsemisvöndun væri nauðsynleg við slík tækifæri. Einn strákur var alveg viss um, að ég vissi ekki, hvernig nýtízku kvensundbolir væru, og þurfti ég að teikna upp á töflu til að sannfæra hann. Nafnið Ísland setti kuldahroll í alla, og fannst öllum það mjög furðulegt, að hér skyldu vera heitir hverir, eldfjöll og nokkur sumur yfirleitt. — Skólarnir, sem ég heimsótti, eru nefndir high shcools, sem gætu ef til vill samsvarað 2 bekkjum í miðskóla og tveimur í menntaskóla hér, en þó er sú skipting ófullnægjandi. Hver nemandi hefur tvær skyldunámsgreinar, ensku og sögu, en getur svo valið um hinar þrjár, og er um margt að velja, frá matreiðslu til bifreiðaaksturs og alls þar á milli. Fékk ég oft tækifæri til að hlusta á í tímum, og voru sögutímamir án efa skemmtilegastir. Tekur þá allur bekkurinn þátt í umræðum, sem oft verða mjög fjörugar, og efaðist ég oft um, að nokkur bók væri notuð við kennsluna, en komst að því, að það var þó gert. Í tungumála-tímum fóru kennslustundir oft eingöngu fram á því máli, sem um var að ræða, og var það mjög skemmtilegt nema fyrir mig aumingjann, sem er mjög slöpp í frönsku og spönsku, en það virðast vera tízkumálin þarna. Í öllum þeim kennslustofum, sem ég sá, voru tveir veggirnir þaktir töflum, einnig var þar amerískur fáni og svo stór klukka (svo að auveldara sé að sjá, hve mikið er eftir af tímanum). Á hverjum morgni var svo fáninn hylltur, beðin bæn og síðan sungið ættjarðarljóð. Eg varð sannarlega forviða, er ég sá þetta gert í fyrsta sinni.

Dásamlegar þóttu mér tilraunastofurnar í eðlis-, efna- og náttúrufræði, og vildi ég gjarnan hafa nokkrar slíkar í okkar skóla. Var ég tíður gestur í þessum stofum og fékk þá að taka þátt í tilraununum með hinum nemendunum.

Ég mun ætíð minnast þess með skelfingu, er ég hélt mína fyrstu ræðu. Kvöldið áður hafði ég setið við til að undirbúa mig, en mér voru ætlaðar 15—20 mínútur, og þótti mér það óendanlega langur tími. Eftir 3ja klst. svefn steig ég síðan upp á svið kl. 8.30 stundvíslega og hóf mál mitt. Ekki leið á löngu, þar til ég sá, að blöðin höfðu ruglazt hjá mér, og var nú að duga eða drepast. Aldrei hefur mér liðið verr, en eftir þessa eldraun varð ég hinn mesti ræðuskörungur og treysti ekki á blöð og gekk það mun betur. Allt kemst upp í vana, ef til vill of mikinn vana, því að eftir 3 skóla var ég orðin uppgefin á þusinu í sjálfri mér. Var ég þá búin að sjá íslenzka litkvikmynd, sem ég sýndi, 17 sinnum, og var ég hætt að finna til leiðinda yfir henni. Eftir 3. skólann fengum við fríið, 12 daga, er voru okkur ógleymanlegir. Fyrsta áfanga ferðarinnar, frá New York til Richmond, Virginia, fórum við í svefnlest, og sváfu fáir, enda var skröltið óskaplegt, en skapið gott. Í Richmond mættum við sem gestir á skólaþingi fylkisins og fengum fádæma viðtökur, en fegin vorum við, er til Williamsburg kom, en þar lögðum við undir okkur lítið gistihús. Þessi Williamsburg var á sínum tíma nýlenduborg Breta, en nú hefur hún verið reist upp að nýju, nákvæmlega eins og hún var á 18. öld. Vakti það furðu okkar, er við sáum konur spranga þarna um í 18. aldar búningum, og héldum við í fyrstu, að þær væru smágeggjaðar, en svo var þó ekki, þetta var atvinna þeirra. Bústaðir voru þarna einnig með 18. aldar sniði og búðarmenn allir klæddir eftir þeirri tízku. Þessi borg er eins konar sögulegt safn um yfirráð Breta og segir frá hinum fyrstu hugmyndum um að losna við það fyrirkomulag. Veðrið var sem bezta sumarveður hér heima, og tók Asíu og Afríkubúum í hópnum heldur að hlýna.

Næsti áfanginn var Washington, ein fegursta borg Bandaríkjanna. Bjuggum við þar í fínasta hóteli ásamt mörgum þing- og öldungaráðsmönnum, enda vorum við títt skömmuð fyrir hávaða. Einu sinni vorum við jafnvel elt upp á þak, þar sem við skemmtum okkur við söng og dans, og er sú saga ekki lengri, við urðum að hypja okkur í bólið.

Við urðum svo fræg að mæta [Dwight D.] Eisenhower forseta á förnum vegi, en hann var þá á leið til Georgia í hressingarleyfi. Er forsetinn sá okkar marglita hóp, en við vorum flest í þjóðbúningum, steig hann út úr bíl sínum, og sjá, það var eins og hænsnum hefði verið gefið, við þustum öll að forsetanum og umkringdum hann á svipstundu. Hann heilsaði þeim, sem hann náði til, en sumir voru inn í og undir hrúgunni og reyndu þá að káfa á honum, þar á meðal var ég. Vorum við öll stórhrifin yfir því, að hann skyldi verja tíma sínum til þessa. — Margt fleira sáum við í Washington heldur en forsetann, svo sem: Þinghúsið, Listasafnið, Hæstarétt, öll dásamlegu minnismerkin, Hvíta húsið ásamt mörgu öðru, og hefðum við gjarnan viljað staldra þar við lengur. Samband yfirmanna í skólum í öllum Bandaríkjunum bauð okkur á fund sinn í Atlantic City, en hann sóttu 18 þús. fulltrúar. Þar bjuggum við einnig í glæsihóteli með eigin sundlaug og öllu slíku, er notað var óspart. Samt þurftum við að undirbúa 2ja klst. dagskrá, sem tókst mjög vel, en þar bæði gagnrýndum við og hrósuðum amerískum skólum og ræddum síðan fleiri efni. Lokamótið, þann 24. marz í Hótel Waldorf Astoria, var með mjög svipuðu sniði, en þá höfðum við aðeins 2000 manna áheyrendahóp, flest skólakrakka, sem höfðu mikinn áhuga á öllu, sem sagt var. Gestur mótsins var rússnesk kona, háttsett í menntamálaráðuneytinu í Sovétríkjunum, og flutti hún ræðu, og varð túlkur frá S. Þ. að þýða hvert orð, er hún sagði.

Síðustu vikurnar vorum við svo aftur í Kober House, og var þar glatt á hjalla og seint farið í bólið. Reyndum við svo að nota tímann sem bezt, þar sem ekki var líklegt, að þessi hópur mundi nokkurn tímann hittast aftur í heilu lagi. Ævintýrinu var brátt lokið, og héldum við þá hvert til sinna heimahaga. Heimurinn varð svo skringilega lítill, er stúlkan frá Japan sagði við mig: „Við hittumst síðar, Anna.“

Heimildir: Muninn 28. árgangur, 4. - 5. tbl. og Alþýðumaðurinn 17. janúar 1956.